Ich metafory w naszym życiu – perswazyjna funkcja języka metaforycznego w wypowiedziach kandydatów na prezydenta Polski
DOI:
https://doi.org/10.29107/rr2026.1.3Słowa kluczowe:
metafora, perswazja, dyskurs polityczny, przedwyborcza debata prezydenckaAbstrakt
Tematem artykułu jest analiza wystąpień kandydatów na prezydenta Polski ze szczególnym uwzględnieniem Karola Nawrockiego i Szymona Hołowni w trakcie przedwyborczych debat telewizyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem perswazyjnej roli metafory. Metafora w ujęciu kognitywnym to nie tylko sposób mówienia, lecz przede wszystkim narzędzie rozumowania, dlatego stanowi też ważny element retorycznych zabiegów, mających na celu przekonanie odbiorcy do proponowanej przez nadawcę wizji świata. Metafora może zatem, inaczej niż w przypadku argumentacji opartej na racjonalnych przesłankach, kreować pożądane przez mówców zestawy przekonań i postawy oraz wzmacniać postulowane w tekstach wartości. Analizie poddane zostały te spośród wystąpień, które zaliczane są do tzw. swobodnej wypowiedzi, czyli zawczasu przygotowanych tekstów, mających stanowić sedno programu wyborczego i planowanych przez kandydata działań. W ramach sześciu wyróżnionych kategorii tematycznych związanych bezpośrednio z wyborami zidentyfikowano schematy, które najczęściej mają konotacje negatywne. Dominują metaforyczne nawiązania do choroby, braku woli czy zwierzęcia. Na tym tle pozytywnie odznaczają się jedynie metafory POLITYK TO BUDOWNICZY i POLITYK TO REPREZENTANT.
Pobrania
Bibliografia
Bartmiński, Jerzy. 1999. „Punkt widzenia, perspektywa, językowy obraz świata.” W Językowy obraz świata, red. Jerzy Bartmiński, 103–120. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Bartmiński, Jerzy, i Stanisława Niebrzegowska. 1998. „Profile a podmiotowa interpretacja świata”. W Profilowanie w języku i w tekście, red. Jerzy Bartmiński, Ryszard Tokarski, 211–224. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Biskupska, Kamilla, Michael Fleischer, Michał Grech, Magdalena Parus, i Anna Przyborska--Borkowicz. 2003. „System polskich metafor kulturowych”. W Prawda a metoda, red. Janusz Jaskoła; Anna Olearczyk, 119–141. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Budzyńska-Daca, Agnieszka. 2015. Retoryka debaty. Polskie wielkie debaty przedwyborcze 1995–2010. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN SA.
Bougher, Lori D. 2012. „The Case for Metaphor in Political Reasoning and Cognition”, Political Psychology 33(1): 145–163. https://doi.org/10.1111/j.1467-9221.2011.00865.x.
Dobrzyńska, Teresa. 2021. „Metafora w dyskursie politycznym”, Stylistyka 18: 65–84.
Gibbs, Raymond W. Jr. 2011. „Evaluating Conceptual Metaphor Theory”, Discourses Processes 48: 529–562. https://doi.org/10.1080/0163853X.2011.606103.
Gibbs, Raymond W. Jr. 2014. „Conceptual Metaphor in Thought and Social Action.” W The Power of Metaphor. Examining Its Influence on Social Life, red. Mark J. Landau, Michael D. Robinson i Brian P. Meier, 17–40. Washington, DC: American Psychological Association.https://doi.org/10.1037/14278-000.
Kampka, Agnieszka. 2016. „»Oczyścić przedpole« – funkcje metafor w prezydenckich debatach przedwyborczych”. W 20 lat polskich debat przedwyborczych, red. Agnieszka Budzyńska-Daca, 117–136. Warszawa: Wydawnictwo Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Kövecses, Zoltán. 2008. „Conceptual metaphor theory. Some criticisms and alternative proposals”, Annual Review of Cognitive Linguistics 6(1): 168–184. https://doi.org/10.1075/arcl.6.08kov.
Kövecses, Zoltán. 2011. Język, umysł, kultura. Praktyczne wprowadzenie, tłum. Anna Kowalcze-Pawlik, Magdalena Buchta. Kraków: Universitas.
Kövecses, Zoltán. 2020. Extended Conceptual Metaphor Theory. Cambridge University Press.https://doi.org/10.1017/9781108859127.
Lakoff, George. 2008. „The Neural Theory of Metaphor.” W The Cambridge Handbook of Metaphor and Thought, red. Raymond W. Gibbs Jr., 17–38. Cambridge University Press.https://doi.org/10.1017/CBO9780511816802.003.
Lakoff, George. 2011. Nie myśl o słoniu. Jak język kształtuje politykę, tłum. Anna E. Nita, Jacek Wasilewski. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Łośgraf.
Lakoff, George i Mark Johnson. 1988. Metafory w naszym życiu, tłum. Tomasz P. Krzeszowski. Warszawa: PIW.
Lakoff, George i Mark Johnson. 1999. Philosophy in the flesh. The embodied mind and its challenge to western thought. New York: Basic Books.
Lee, Spike W. S., i Norbert Schwarz. 2014. „Metaphor in Judgment and Decision Making.” W The Power of Metaphor. Examining Its Influence on Social Life, red. Mark J. Landau, Michael D. Robinson i Brian P. Meier, 85–108. Washington, DC: American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/14278-000.
Meier, Brian P., Abigail A. Scholer i Rebecca Fincher-Kiefer. 2014. „Conceptual Metaphor Theory and Person Perception.” W The Power of Metaphor. Examining Its Influence on Social Life, red. Mark J. Landau, Michael D. Robinson i Brian P. Meier, 43–64. Washington, DC: American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/14278-000.
Ottati, Victor, Randall Renstrom i Erika Price. 2014. „The Metaphoric Framing Model: Political Communication and Public Opinion”. W The Power of Metaphor. Examining Its Influence on Social Life, red. Mark J. Landau, Michael D. Robinson, Brian P. Meier, 179–202. Washington, DC: American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/14278-000.
Platerek-Zyberek, Anna. 2017. „Procedura identyfikacji i kategoryzacji wyrażeń metaforycznych w tekstach publicystycznych. Analiza porównawcza wyrażeń metaforycznych dotyczących lustracji”. Socjolingwistyka XXXI: 21–38. https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.31.2.
Podracki, Jerzy i Magdalena Trysińska. 2006. „Metafory a frazeologia w języku polityków (na przykładzie rozmów prowadzonych w TVP i Internecie)”. Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis. Folia 31, Studia Logopaedica I: 429–439. http://hdl.handle.net/11716/5987.
Pstrąg, Jakub. 2004. Werbalne i niewerbalne techniki i strategie konwersacyjnego oponowania na materiale debat telewizyjnych. Kraków: Universitas.
Tabakowska, Elżbieta i Małgorzata Majewska. 2022. „Metafora jako narzędzie budowania wspólnoty przez instytucje kultury.” com.press 5(2): 74–89. https://doi.org/10.51480/compress.2022.5-2.476.
Taylor, John R. 2007. Gramatyka kognitywna, red. Elżbieta Tabakowska, tłum. Magdalena Buchta, Łukasz Wiraszka, Kraków: Universitas.
Thibodeau, Paul H. i Lera Boroditsky. 2011. „Metaphors we think with: The role of metaphor in reasoning.” PLoS ONE 6(2): e16782. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0016782.
Tokarczuk, Olga. 2018. Przemowa noblowska, dostęp 27.03.2026. https://www.nobelprize.org/uploads/2019/12/tokarczuk-lecture-polish.pdf.
Zinken, Jörg. 2001. „Ciało i kultura w motywacji metafor politycznych.” Acta Neophilologica III: 117–125. https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/an/article/view/1571.
Zhong, Chen-Bo i Julian House. 2014. „Dirt, Pollution, and Purity: A Metaphoric Perspective on Morality.” W The Power of Metaphor. Examining Its Influence on Social Life, red. Mark J. Landau, Michael D. Robinson i Brian P. Meier, 109–132. Washington, DC: American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/14278-000.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 "Res Rhetorica"
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Artykuły publikowane są na lincencji CC BY 4.0. Treść licencji jest dostępna tutaj: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
Artykuły opublikowane na licencji CC-BY (wersje postprint) mogą być udostępniane przez autorów każdemu, na dowolnej platformie lub za pośrednictwem dowolnego kanału komunikacyjnego pod warunkiem, że zostały przypisane do Res Rhetorica jako pierwotnego wydawcy.
