Przekłady i parafrazy „Vitae Regum Polonorum” Klemensa Janicjusza od XVI do XVIII wieku – sposoby kreowania wizerunku doskonałego władcy

Autor

  • Krystian Słomka vel Słomiński Uniwersytet Łódzki

DOI:

https://doi.org/10.29107/rr2021.3.1

Słowa kluczowe:

epigramat, władca, wizerunek, adjekcja, detrakcja, transmutacja, immutacja

Abstrakt

W artykule analizowane są podobieństwa i różnice w sposobie kreowania wizerunków doskonałego władcy, które występują w zbiorze epigramatów Janicjusza oraz w tekstach inspirowanych jego dziełem, napisanych przez S. F. Klonowica, J. A. Kmitę, J. Głuchowskiego, M. Paszkowskiego i J. Bielskiego. Fakt, iż teksty te w różnym stopniu nawiązują do pierwowzoru, a ponadto powstawały na przestrzeni 200 lat, sprawia, że w kolejnych zbiorach zmienia się wymowa poszczególnych epigramów (ocena czynów władcy ulega złagodzeniu lub wyostrza się nagana); ponadto modyfikacji poddany jest zespół cech monarchów. Służą temu cztery typy zabiegów retorycznych (quadripartita ratio): adjekcja (adiectio), detrakcja (detractio), transmutacja (transmutatio) i immutacja (immutatio).

Bibliografia

Banaszkiewicz, Jacek. 1981. „Czarna i biała legenda Bolesława Śmiałego”. Kwartalnik Historyczny, 88: 353–390.

Barłowska, Maria. 2008. Amplifikacja retoryczna W Retoryka, red. M. Barłowska, A. Budzyńska-Daca, P. Wilczek, 98–115. Warszawa: PWN.

Barłowska, Maria. 2015. Amplifikacja. W Retoryka. Warszawa: PWN.

Bielski, Jan. 1763. Widok Królestwa Polskiego, t. 1, ks. 2. Poznań: Drukarnia Collegium Poznańskiego Societatis Jesu.

Bielski, Joachim. 1597. Kronika polska Marcina Bielskiego nowo przez Joachima Bielskiego, syna jego, wydana. Kraków: Drukarnia Jakuba Sibeneychera.

Budzisz, Andrzej. 1988. Epigramat łaciński w Polsce w pierwszej połowie XVI wieku. Studium analityczne. Lublin: TNKUL.

Curtius, Ernst, Robert. 2005. Literatura europejska i łacińskie średniowiecze, tłum. A. Borowski. Kraków: Universitas.

Cytowska, Maria. 1969. Nowe uwagi o Żywotach Królów Polskich Klemensa Janickiego.

W Europejskie związki literatury polskiej, red. J.Z. Jakubowski, J. Kulczycka-Saloni, Z. Libera, 77–88. Warszawa: PWN.

Ćwikliński, Ludwik. 1893. Klemens Janicki poeta uwieńczony (1516–1543). Kraków: Akademia Umiejętności.

Długosz, Jan. 2009. Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, red. i koment. K. Pieradzka, przekł. J. Mrukówna, ks. 2. Warszawa: PWN.

Fulińska, Agnieszka. 2000. Naśladowanie i twórczość. Renesansowe teorie imitacji, emulacji i przekładu. Wrocław: Wydawnictwo FNP.

Głuchowski, Jan. 1979. Ikones królów i książąt polskich [reprodukcja fototypiczna wydania z 1605 r.]. Wrocław: Ossolineum.

Górska, Barbara. 1979. Wstęp. W Ikones królów i książąt polskich [Reprodukcja fototypiczna wydania z 1605 r.]. Wrocław: Ossolineum. V–XVI.

Gwagnin, Aleksander. 1611. Kronika Sarmacyjej Europskiej. Kraków: Drukarnia Mikołaja Loba.

Helsztyński, Stanisław. 1981. Ulubieniec muz. Opowieść o Klemensie Janickim. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.

Janicjusz, Klemens. 1966. Carmina. Dzieła wszystkie, wyd. J. Krókowski, tłum. E. Jędrkiewicz. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Janów, Jan. 1929. „Z dziejów polskiej pieśni historycznej” (T. Zawacki autorem Nieznanego śpiewnika historycznego z XVI wieku). Pamiętnik Literacki, 26: 143–163.

Januszkiewicz, Michał. 2017. Być i rozumieć. Rozprawy i szkice z humanistyki hermeneutycznej. Kraków: Instytut Myśli Józefa Tischnera.

Kempiński, Andrzej, Maria. 2001. Encyklopedia mitologii ludów indoeuropejskich. Warszawa: Wydawnictwo ISKRY.

Klonowic, Sebastian, Fabian. 1678. Pamiętnik książąt i królów polskich, Kraków.

Kmita, Jan, Achacy. 1591. Żywoty królów polskich. Kraków: Drukarnia Mikołaja Scharffenbergera.

Korolec, Jerzy, Bartłomiej. 2006. Wolność, cnota, praxis. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN.

Krzyżanowski, Julian. 1969. Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich, t. 1. Warszawa: PIW.

Kumaniecki, Kazimierz. 1990. Słownik łacińsko-polski. Warszawa: PWN.

Lausberg, Heinrich. 2002. Retoryka literacka. Podstawy wiedzy o literaturze, tłum. i oprac. A. Gorzkowski. Bydgoszcz: Homini.

Le Goff, Jacques. 1996. Człowiek średniowiecza, tłum. Maria Radożycka-Paoletti. Bydgoszcz: Homini.

Lewandowski, Ignacy. 1996. Janickiego epigramy o polskich królach. W Litteris vivere. Księga pamiątkowa ofiarowana profesorowi Andrzejowi Wójcikowi, red. Ignacy Lewandowski, 105–114. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Malicki, Jan. 1989. Przemiany gatunkowe renesansowych icones. W Legat wieku rycerskiego. Studia staropolskie, red. Jan Malicki, 64–96. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Mayenowa, Maria, Renata. 1971. Słownik polszczyzny XVI wieku, t. 5. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Mayenowa, Maria, Renata. 1973. Słownik polszczyzny XVI wieku, t. 7. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Mayenowa, Maria, Renata. 1974. Słownik polszczyzny XVI wieku, t. 8. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Mayenowa, Maria, Renata. 1975. Słownik polszczyzny XVI wieku, t. 9. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Mayenowa, Maria, Renata. 1979. Słownik polszczyzny XVI wieku, t. 12. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Mayenowa, Maria, Renata. 1981. Słownik polszczyzny XVI wieku, t. 13. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Mayenowa, Maria, Renata. 1985. Słownik polszczyzny XVI wieku, t. 16. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Mayenowa, Maria, Renata. 1988. Słownik polszczyzny XVI wieku, t. 18. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Mayenowa, Maria, Renata. 1996. Słownik polszczyzny XVI wieku, t. 24. Warszawa: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Mayenowa, Maria, Renata. 1998. Słownik polszczyzny XVI wieku, t. 26. Warszawa: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Mayenowa, Maria, Renata. 2010. Słownik polszczyzny XVI wieku, t. 34. Warszawa: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Nowicka-Jeżowa, Alina. 2005. Komparatystyka i filologia. Uwagi o studiach porównawczych literatury epok dawnych. W Polonistyka w przebudowie. Literaturoznawstwo – wiedza o języku – wiedza o kulturze – edukacja, red. Małgorzata Czermińska, 348–358. Kraków: Universitas.

Urbańczyk, Stanisław. 1977–1981. Słownik staropolski, t. 8-9. Wrocław: Instytut Języka Polskiego PAN.

Volkmann, Richard. 1995. Wprowadzenie do retoryki Greków i Rzymian, tłum. L. Bobiatyński. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Ziomek, Jerzy, „Metafora a metonimia: refutacje i propozycje”, Pamiętnik Literacki 75: 181–209.

Downloads

Opublikowane

2021-10-01

Jak cytować

Słomka vel Słomiński, Krystian. 2021. „Przekłady I Parafrazy «Vitae Regum Polonorum» Klemensa Janicjusza Od XVI Do XVIII Wieku – Sposoby Kreowania Wizerunku doskonałego władcy”. "Res Rhetorica" 8 (3):4-19. https://doi.org/10.29107/rr2021.3.1.