Rhetorical disenchantment and the theatre of the American Dream
DOI:
https://doi.org/10.29107/rr2025.4.13Słowa kluczowe:
amerykański sen, retoryka odczarowania, ideograf, teatr współczesnyAbstrakt
W artykule ukazano, w jaki sposób współczesny teatr zarówno odzwierciedla, jak i przekształca retoryczny stan „odczarowania” (ang. disenchantment), na przykładzie dramatów American Dreams Leili Buck oraz Foreigners Panayiotisa Mentisa. Odwołując się do koncepcji „odczarowania świata” Maxa Webera oraz teorii ideografu Michaela McGee, autorki analizują proces przemiany idei amerykańskiego snu z obietnicy sukcesu i lepszego życia w rozczarowującą kulturową pozostałość. Oba dramaty przedstawiają proces erozji perswazji jako mechanizmu społecznej spójności, ukazując, jak narodowe mity tracą swoją moc pod naporem wewnętrznych sprzeczności i różnorodnych form wykluczenia. Interaktywna satyra Buck przekształca proces naturalizacji w widowisko angażujące publiczność w mechanizmy przyznawania obywatelstwa jako nagrody w teleturnieju. Natomiast utrzymany w tonie tragicznego dramatu rodzinnego utwór Mentisa ukazuje etyczne konsekwencje rozczarowania przeżywanego przez grecką rodzinę imigrancką już po uzyskaniu obywatelstwa amerykańskiego. Analiza dowodzi, że teatr działa jak retoryczne laboratorium, ponieważ pozwala dostrzec i emocjonalnie przeżyć moment, w którym ideologiczne „zaczarowanie” (ang. enchantment) ulega rozpadowi. W takim ujęciu odczarowanie nie oznacza zaniku sensu; przeciwnie, staje się formą krytycznej świadomości, która otwiera drogę do nowych sposobów refleksji etycznej.
Pobrania
Bibliografia
Adams, James Truslow. 1931. The Epic of America. Boston: Little, Brown and Company.
Adorno, Theodor W. 2001 [1951]. Minima Moralia: Reflections from Damaged Life. Translated by Edmund Jephcott. London: Verso.
Adorno, Theodor W., and Max Horkheimer. 2002 [1947]. Dialectic of Enlightenment: Philosophical Fragments. Translated by Edmund Jephcott. Stanford: Stanford University Press.
Augustine, of Hippo, Saint. 1961 [426]. Confessions. London: W. Heinemann; Cambridge: Harvard University Press.
Austin, J. L. 1962. How to Do Things with Words. Oxford: Oxford University Press.
Bakhtin, Mikhail. 1984. Rabelais and His World. Translated by Hélène Iswolsky. Bloomington: Indiana University Press.
Blank, David L. 1993. “The Arousal of Emotion in Plato’s Dialogues.” The Classical Quarterly 43 (2): 428-39.
Boyle, Casey. 2018. Rhetoric as a Posthuman Practice. Columbus: The Ohio State University Press.
Buck, Leila. 2018. American Dreams. Unpublished play script. Used with permission of the Author.
Burke, Kenneth. 1945. A Grammar of Motives. New York: Prentice-Hall.
Burke, Kenneth. 1950. A Rhetoric of Motives. Berkeley: University of California Press.
Burke, Kenneth. 1966. Language as Symbolic Action: Essays on Life, Literature, and Method. Berkeley: University of California Press.
Cullen, Jim. 2003. The American Dream: A Short History of an Idea that Shaped a Nation. Oxford: Oxford University Press.
Debord, Guy. 1994. The Society of the Spectacle. Translated by Donald Nicholson-Smith. New York: Zone Books.
Edbauer Rice, Jenny. 2022. Rhetoric’s Sensorium: Communication, Causality, and the Feeling of Thinking. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press.
Freud, Sigmund. 1960 [1905]. Jokes and Their Relation to the Unconscious. Translated and edited by James Strachey. New York: W. W. Norton.
Greisman, H.C. 1976. “’Disenchantment of the World’: Romanticism, Aesthetics and Sociological Theory.” British Journal of Sociology 27 (4): 495-507. https://doi.org/10.2307/590188
Gries, Laurie E. 2015. Still Life with Rhetoric: A New Materialist Approach for Visual Rhetorics. Logan: Utah State University Press.
Gunn, Joshua. 2010. Modern Occult Rhetoric: Mass Media and the Drama of Secrecy in the Twentieth Century. Tuscaloosa: University of Alabama Press.
Habermas, Jürgen. 1975. Legitimation Crisis. Translated by Thomas McCarthy. Boston: Beacon Press.
Habermas, Jürgen. 1984. The Theory of Communicative Action, Volume 1: Reason and the Rationalization of Society. Translated by Thomas McCarthy. Boston: Beacon Press.
Hawhee, Debra. 2015. Rhetoric in Tooth and Claw: Animals, Language, Sensation. Chicago: University of Chicago Press.
Josephson-Storm, Jason Ā. 2017. The Myth of Disenchantment: Magic, Modernity, and the Birth of the Human Sciences. Chicago: University of Chicago Press.
Kalberg, Stephen. 1994. Max Weber’s Comparative-Historical Sociology. Chicago: University of Chicago Press.
Löwith, Karl. 1982. Max Weber and Karl Marx. London: Allen and Unwin.
McGee, Michael Calvin. 1980. “The ‘Ideograph’: A Link Between Rhetoric and Ideology.” Quarterly Journal of Speech 66 (1): 1–16. https://doi.org/10.1080/00335638009383499
Mentis, Panayiotis. 2001. Foreigners (Xenoi). Athens. Onassis Foundation.
Nietzsche, Friedrich. 1997 [1872]. The Birth of Tragedy. Translated by Douglas Smith. Oxford: Oxford University Press.
Nietzsche, Friedrich. 2001 [1882]. The Gay Science. Translated by Josefine Nauckhoff and Adrian Del Caro. Cambridge: Cambridge University Press.
Ong, Walter J. 1982. Orality and Literacy: The Technologizing of the Word. London and New York: Routledge.
Rickert, Thomas. 2013. Ambient Rhetoric: The Attunements of Rhetorical Being. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press.
Rockwell, Cynthia. 2018. “Playwright Buck ‘99: Quest for Citizenship as Game Show in American Dreams”. Accessed Nov 4, 2025. https://newsletter.blogs.wesleyan.edu/2018/03/05/playwright -buck-99-quest-for-citizenship-as-game-show-in-american-dreams/
Samuel, Lawrence R. 2012. The American Dream: A Cultural History. Syracuse: Syracuse University Press.
Searle, John R. 1969. Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. Cambridge: Cambridge University Press.
Taylor, Charles. 2007. A Secular Age. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Turner, Victor. 1969. The Ritual Process: Structure and Anti-Structure. Chicago: Aldine.
Turner, Victor. 1982. From Ritual to Theatre: The Human Seriousness of Play. New York: PAJ Publications.
Weber, Max. 1958 [1904]. The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism. Translated by Talcott Parsons. New York: Scribner’s.
Weber, Max. 1946 [1918]a. “Bureaucracy.” In From Max Weber: Essays in Sociology, edited by Hans Heinrich Gerth and Charles Wright Mills, 196-244. New York: Oxford University Press.
Weber, Max. 1946 [1918]b. “Science as a Vocation.” In From Max Weber: Essays in Sociology, edited by Hans Heinrich Gerth and Charles Wright Mills, 129-156. New York: Oxford University Press.
Weber, Max. 1946 [1918]c. “The Sociology of Charismatic Authority.” In From Max Weber: Essays in Sociology, edited by Hans Heinrich Gerth and Charles Wright Mills, 245–252. New York: Oxford University Press.
Weber, Max. 1978 [1922]. Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology. Edited by Guenther Roth and Claus Wittich. Berkeley: University of California Press.
Whimster, Sam. 2007. Understanding Weber. London: Routledge.
Wren Celia. 2020. “The audience helps decide the outcome in this Zoom play about immigration”. The Washington Post, October 8. Accessed Nov 3, 2025. https://www.washingtonpost.com/ entertainment/theater_dance/american-dreams-review-round-house-theatre/2020/10/08/f3494228 -07e6-11eb-9be6-cf25fb429f1a_story.html
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 "Res Rhetorica"
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Artykuły publikowane są na lincencji CC BY 4.0. Treść licencji jest dostępna tutaj: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
Artykuły opublikowane na licencji CC-BY (wersje postprint) mogą być udostępniane przez autorów każdemu, na dowolnej platformie lub za pośrednictwem dowolnego kanału komunikacyjnego pod warunkiem, że zostały przypisane do Res Rhetorica jako pierwotnego wydawcy.
