Problem normatywizmu retoryki i jej miejsca w systemie nauk
DOI:
https://doi.org/10.29107/rr2025.4.1Słowa kluczowe:
retoryka klasyczna, normatywizm, nauka, filozofia języka, lingwistykaAbstrakt
Klasyczna retoryka, głęboko zakorzeniona w starożytnym życiu obywatelskim, od dawna charakteryzowała się silnym nacechowaniem normatywnym. Niniejszy artykuł bada ewolucję tego normatywizmu i jego postrzeganie we współczesnych badaniach, w szczególności nad językiem i komunikacją. Analizujemy, w jaki sposób koncepcja ars (sztuka/umiejętność) definiowała retorykę i w jaki sposób jej zasady, pomimo historycznej krytyki i zmian w podejściu do języka zachowują swoją istotność. Ostatecznie twierdzimy, że normatywizm klasycznej retoryki nie jest przeszkodą, lecz solidną podstawą do zrozumienia i ukształtowania skutecznej komunikacji w XXI wieku.
Pobrania
Bibliografia
Arystoteles. [2001]. Retoryka. Retoryka dla Aleksandra. Poetyka. Warszawa: PWN
Bańkowska, Edyta, Joanna Jagodzińska, Ewa Kozłowska, Agnieszka Mikołajczuk, Ewa Wolańska, Adam Wolański, i Hanna Wszeborowska. 2003. Praktyczna stylistyka nie tylko dla polonistów. Warszawa: Książka i Wiedza.
Beaugrande, Robert-Alan de, i Wolgang U. Dressler. 1990. Wstęp do lingwistyki tekstu. Tłum. Aleksander Szwedek. Warszawa: PWN.
Dobrzyńska, Teresa. 2001. „Tekst”. W Współczesny język polski, red. Jerzy Bartmiński, 293-314. Lublin: UMCS.
Farrell, Thomas B. 1991. „Inventing Rhetorical Culture: Some Issues of Theory and Practice”. Rhetoric Society Quarterly 21 (1): 17-25.
Farrell, Thomas B. 1993. Norms of Rhetorical Culture. New Haven – London: Yale University Press.
Grabias, Stanisław. 2003. Język w zachowaniach społecznych. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Grice, Paul H. 1977. „Logika a konwersacja”. Tłum. Jadwiga Wajszczuk. Przegląd Humanistyczny 6: 85-99.
Halliwell, Stephen. 1994. „Philosophy and Rhetoric”. W Persuasion: Greek Rhetoric in Action, red. Ian Worthington, 222-243. London – New York: Routledge.
Hauser, Gerard A. 2002. Introduction to Rhetorical Theory. Long Grove: Waveland Press.
Hendrykowski, Marek. 1995. Słownik terminów filmowych. Poznań: Ars Nova.
Kaczmarkowski, Michał. 1996. „Retoryka (starożytna) – możliwa podstawa nauk humanistycz¬nych”. W Retoryka antyczna i jej dziedzictwo, red. Mieczysław Grzesiowski, 95-115. Warszawa: Polskie Towarzystwo Filologiczne.
Kamiński, Stanisław. 1970. Pojęcie nauki i klasyfikacja nauk. Lublin: TN KUL.
Kiereś, Henryk. 1996. Spór o sztukę. Lublin: KUL.
Kwintylian, Marcus. 1951. Kształcenie mówcy, księgi I, II i X. Tłum. Mieczysław Brożek. Wrocław: Ossolineum.
Lachmann, Renate. 1977. „Retoryka a kontekst kulturowy”. Tłum. Włodzimierz Bialik. Pamiętnik Literacki 68 (2): 257-273.
Lausberg, Heinrich. 2002. Retoryka literacka. Tłum. Albert Gorzkowski. Bydgoszcz: Homini.
Leech, Geoffrey N. 1983. Principles of Pragmatics. New York: Routledge.
Lichański, Jakub Z. 1994. „Retoryka i przełom antypozytywistyczny w badaniach literackich”. Nowa Krytyka 5: 43-65.
Lichański, Jakub Z. 2002. „Myślenie o retoryce”. Teksty Drugie: teoria literatury, krytyka, interpre¬tacja 1/2 (73/74): 277-289.
Lichański, Jakub Z. 2018. Niepopularnie o popularnej. O narzędziach badań literatury. Warszawa: Wydawnictwa Drugie.
Mamcarz-Plisiecki, Artur. 2018. „Retoryka i językoznawstwo. Obszary spotkania”. Rocznik Humanistyczny 66 (6): 111-135.
Marciszewski, Witold. 1991. Logika z retorycznego punktu widzenia. Warszawa: Polskie Towarzystwo Semiotyczne.
Pisarek, Walery 1999. „Retoryki dziś w Polsce”. Zeszyty Prasoznawcze 42 (3-4): 112-117.
Podbielski, Henryk. 2001. „Wstęp tłumacza”. W Arystoteles. Retoryka. Retoryka dla Aleksandra. Poetyka. Warszawa: PWN.
Raymond, James C. 1982. „Rhetoric: The Methodology of the Humanities”. College English 44 (8): 778-783.
Saussure, Ferdinand de. 1961. Kurs językoznawstwa ogólnego. Tłum. Krystyna Kasprzyk. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Skwarczyńska, Stefania 1954. Wstęp do nauki o literaturze, t. 1. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax.
Szczepankowska, Irena. 2002. „Retoryka – konotacje pojęcia we współczesnej publicystycei w naukach humanistycznych”. Białostockie Archiwum Językowe 2: 157-181.
Tuszyńska, Krystyna. 2016. Oratorstwo i retoryka grecka. Z wyborem tekstów źródłowych. Od oralnej kultury retorycznej Homera do konceptualizacji retoryki przez Arystotelesa. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Werpachowska, Anna. 1990. „Retoryka jako sposób myślenia o tekście”. Pamiętnik Literacki 81 (1): 119-130.
Zgółka, Tadeusz. 2017. „Retoryka a kultura języka”. Poradnik Językowy 741 (2): 41-50.
Ziomek, Jerzy. 1990. Retoryka opisowa. Wrocław: Ossolineum.
Ziomek, Jerzy. 1986. „O współczesności retoryki”. W Teoretycznoliterackie tematy i problemy. Z dziejów form artystycznych w literaturze polskiej, t. LXVII, red. Janusz Sławiński, 93-108. Wrocław: Ossolineum – PAN IBL.
Pobrania
Opublikowane
Wersje
- 31-12-2025 - (2)
- 06-01-2026 - (1)
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 "Res Rhetorica"
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Artykuły publikowane są na lincencji CC BY 4.0. Treść licencji jest dostępna tutaj: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
Artykuły opublikowane na licencji CC-BY (wersje postprint) mogą być udostępniane przez autorów każdemu, na dowolnej platformie lub za pośrednictwem dowolnego kanału komunikacyjnego pod warunkiem, że zostały przypisane do Res Rhetorica jako pierwotnego wydawcy.
