Odgłos – gest retoryczny
DOI:
https://doi.org/10.29107/rr2025.4.9Słowa kluczowe:
odgłos, topos, chwyt retoryczny, gest kulturowy, audioantropologiaAbstrakt
Odgłos to dźwiękowa oznaka zjawisk somatycznych. Może być on rozumiany jako ekwiwalent określonego nurtu zachowań lub praktyk społecznych. Zazwyczaj stanowi marginalne tło potocznej audiosfery. Jednak odgłosy, dźwięki powstające niejako „przy okazji”, mogą mieć potencjał retoryczny. W artykule tym autor rozważa zagadnienie, w jaki sposób odgłos staje się figurą retoryczną. Przyjmując perspektywę literaturoznawczą, artykuł przenosi narzędzia retoryczne do refleksji nad dźwiękiem uobecnionym w tekście za pomocą zapisu lub ikonografii. W tekście zostały omówione przykłady wykorzystania odgłosów w charakterze ornamentu, toposu, tropu, polipatii jako chwytów narracyjnych czy gestów semiotycznych. Wprowadzenie do badań nad retoryką perspektywy dźwiękowej, w tym audioantropologii, pozwala wyznaczyć nowy interdyscyplinarny obszar badań nad figurami retorycznymi.
Pobrania
Bibliografia
Abramowska, Janina. 1982. „Topos i niektóre miejsca wspólne w badaniach literackich.” Pamiętnik Literacki 1/ 2: 3-23.
Arystoteles. 1982. „Etyka nikomachejska.” W Dzieła wszystkie, tłum. Daniela Gromska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Brzostek, Dariusz. 2015. “Tyrania oka, pokora ucha? O potrzebie sound studies.” Teksty Drugie 5: 13-27.
Cicero, Marcus Tullius. 2005. “Mówca.” W Rzymska krytyka i teoria literatury. Wybór, red. Stanisław Stabryła, tłum. Józef Korpanty, 208-227. Wrocław: Ossolineum, DeAgostini.
Curtis, Ernst R. 1997. Literatura europejska i łacińskie średniowiecze. Tłum. Andrzej Borowski. Kraków: Universitas.
Dziadek, Adam. 1999. “Rytm i podmiot «Oktostychach» i «Muzyce wieczorem» Jarosława Iwaszkiewicza.” Pamiętnik Literacki 2: 27-66.
Fink, Ida. 2009. Wiosna 1941. Warszawa: W.A.B.
Graves, Robert. 1992. Mity greckie. Tłum. Henryk Krzeczkowski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Herbert, Zbigniew. 1995. Studium przedmiotu. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie.
Klawiter, Andrzej. 1999. “O słyszeniu przedmiotów.” W Umysł a rzeczywistość, red. Andrzej Klawiter, Leszek Nowak, Piotr Przybysz, 327–339. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo.
Krall, Hanna. 2019. Fantom bólu. Reportaże wszystkie. Kraków: Znak.
Lorenc, Arkadiusz. 2025, Ukryci. Głosy z kryjówek przed Zagładą. Warszawa: Prószyński.
Mickiewicz, Adam. 1981. Dzieła wszystkie, red. Konrad Górski, t. I, cz. 3. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Misiak, Tomasz. 2013. Kulturowe przestrzenie dźwięku. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe.
Myśliwski, Wiesław. 2013. Ostatnie rozdanie. Kraków: Znak.
Nancy, Jean-Luc. 2007. Listening. Tłum. Charlotte Mandell. New York: Fordham University Press.
Nawarecki, Aleksander. 1995. “Arcydziełko Mickiewicza.” Teksty Drugie 6: 119-129.
Ong, Walter. 1992. Oralność i piśmienność. Słowo poddane technologii. Tłum. Józef Japola. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Papenburg, Jens Gerrit, i Holger Schulze. 2012. “Pięć pojęć dźwięku. Dyscyplinarne przyporząd-kowania i zagęszczenia Sound Studies.” Tłum. Monika Pasiecznik, Sławomir Wojciechowski. Kultura Współczesna 1: 20-30.
Regiewicz, Adam, i Artur Żywiołek. 2014. “Milczenie. Od antropologii do hermeneutyki.” W Milczenie. Antropologia – hermeneutyka, red. Adam Regiewicz, Artur Żywiołek, 11-14. Częstochowa: Wydawnictwo AJD.
Ripa, Cesare. 1998. Ikonologia. Tłum. Ireneusz Kania. Kraków: Znak.
Rousseau, Jean-Jacques. 2001. Szkic o pochodzeniu języków. Tłum. Bogdan Banasiak. Kraków: Aureus.
Różewicz, Tadeusz. 1976. Poezje zebrane. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Rusinek, Michał. 2003. Między retoryką a retorycznością. Kraków: Universitas.
Rusinek, Michał. 2012. Retoryka obrazu. Przyczynek do percepcyjnej teorii figur. Gdańsk: słowo/ obraz.terytoria.
Schaeffer, Pierre. 2010. “Akuzmatyka.” W Kultura dźwięku. Teksty o muzyce nowoczesnej, red. Christoph Cox, Danie Warner, tłum. Janusz Kutyła, 106-112. Gdańsk: słowo/obraz.terytoria.
Szczęsna, Ewa. 2015. “Uniwersalność i poręczność porównania.” Litteraria Copernicana 2 (216): 27-42.
Wyka, Kazimierz. 2001. “Bolesław Leśmian Dwa utwory.” W Liryka polska. Interpretacje, red. Jan Prokop, Janusz Sławiński, 234-271. Gdańsk: słowo/obraz.terytoria.
Vickers, Brian. 1997. In Defence of Rhetoric. Oxford: Oxford University Press.
Zdunkiewicz-Jedynak, Dorota. 2014. „Milczenie − obraz językowy w świetle polskich danych słownikowych, korpusowych i ankietowych (szkic).” W Milczenie. Antropologia - hermeneutyka, red. Adam Regiewicz, Artur Żywiołek, 17-26. Częstochowa: Wydawnictwo AJD.
Ziomek, Jerzy. 1990. Retoryka opisowa. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 "Res Rhetorica"
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Artykuły publikowane są na lincencji CC BY 4.0. Treść licencji jest dostępna tutaj: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
Artykuły opublikowane na licencji CC-BY (wersje postprint) mogą być udostępniane przez autorów każdemu, na dowolnej platformie lub za pośrednictwem dowolnego kanału komunikacyjnego pod warunkiem, że zostały przypisane do Res Rhetorica jako pierwotnego wydawcy.
