Kulturowy aspekt retoryki niegrzeczności na przykładzie utworów Herty Müller

Autor

  • Agnieszka Reszka Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy im. Jana Długosza w Częstochowie

DOI:

https://doi.org/10.29107/rr2020.3.8

Słowa kluczowe:

badania kulturowe, retoryka niegrzeczności, wielokulturowość, subwersywność, dyktatura

Abstrakt

Celem artykułu jest analiza porównawcza twórczości literackiej i publicystycznej Herty Müller oraz jej recepcji w odniesieniu do retoryki niegrzeczności. W krótkim studium badawczym zostały poddane analizie jej wybrane utwory literackie oraz eseje. W pierwszej kolejności autor zajął się kwestią wielokulturowości, a następnie elementami retorycznymi w tekstach Müller. W analizie zostały krótko przedstawione różnice między dwoma narodami oraz językami, czyli między niemieckim a rumuńskim. Artykuł porusza także kwestię technik manipulacji stosowanych przez dyktaturę oraz perswazyjną siłę języka.

Biogram autora

Agnieszka Reszka, Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy im. Jana Długosza w Częstochowie

Biogram autora:

ORCID: 0000-0002-7340-6525

Doktor nauk humanistycznych, pracownik naukowy Instytutu Literaturoznawstwa Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie.  Zainteresowania badawcze: analiza kulturowa tekstów literackich, motyw wielokulturowości, twórczość niemieckojęzycznych noblistek, audiowizualność i intermedialność literatury i muzyki. Autorka publikacji m.in.: Recepcja prozy Herty Müller w Polsce (monografia), Herta Müller. Pisarka „obcego spojrzenia” (rozdział w monografii), „Weil das Schreiben ein stummes Tun ist...”. Politische Essays von Elfriede Jelinek und Herta Müller (współautorstwo rozdziału w monografii), Dyskurs postkolonialny w literaturze niemieckiej, ze szczególnym uwzględnieniem literatury niemiecko-tureckiej (artykuł).    

Bibliografia

Literatura podmiotu

Müller, Herta. 2008. Głód i jedwab. Przeł. Katarzyna Leszczyńska. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Müller, Herta. 2009. Król kłania się i zabija. Przeł. Katarzyna Leszczyńska. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Müller, Herta. 2010 [a]. Huśtawka oddechu. Przeł. Katarzyna Leszczyńska. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Müller, Herta. 2010 [b]. Lebensangst und Worthunger. Im Gespräch mit Michael Lentz. Leipziger Poetikvorlesung. Berlin: Suhrkamp.

Müller, Herta. 2016. Moja ojczyzna była pestką jabłka. Rozmowa z Angeliką Klammer. Przeł. Katarzyna Leszczyńska. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Müller, Herta. 2014. Nadal ten sam śnieg i nadal ten sam wujek. Przeł. Katarzyna Leszczyńska. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Literatura przedmiotu

Austin, John Langshaw. 1993. Mówienie i poznawanie: rozprawy i wykłady filozoficzne. Przeł. Bohdan Chwedeńczuk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Beck, Gloria. 2007. Podręcznik manipulacji. Zakazana retoryka. Gliwice: Wydawnictwo Helion.

Bolecki, Włodzimierz, i Ryszard Nycz (red.). 2006. Poetyka. Polityka. Retoryka. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN.

Bolter, Jay David. 2014. Przestrzeń pisma. Komputery, hipertekst i remediacja druku. Przeł. Aleksandra Małecka, Michał Tabaczyński. Kraków-Bydgoszcz: Korporacja Ha!art i Miejskie Centrum Kultury w Bydgoszczy.

Bozzi, Paola. 2005. Der fremde Blick. Zum Werk Herta Müllers. Würzburg: Königshausen & Neumann.

Cieślak, Jacek. 2009. „Hitler, Walkiria i Nobel”. Rzeczpospolita 238, A22–A23.

Culler, Jonathan. 1998. Teoria literatury. Bardzo krótkie wprowadzenie. Przeł. Maria Bassaj. Warszawa: Prószyński i S-ka.

Dąbrowska, Anna, i Anna Burzyńska-Kamieniecka (red.). 2006. Wielokulturowość w języku, (Język a kultura, t. XVIII). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Duszak, Anna, Nina Pawlak (red.). 2003. Anatomia gniewu. Emocje negatywne w językach i kulturach świata. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Duszak, Anna, i Nina Pawlak (red.). 2005. Anatomia szczęścia. Emocje pozytywne w językach i kulturach świata. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Fish, Stanley. 2002. Interpretacja, retoryka, polityka. Przeł. Krzysztof Abriszewski, Aleksandra Derra-Włochowicz, Małgorzata Glasenapp-Konkol, Adam Grzeliński, Marcin Kilanowski, Agnieszka Lenartowicz, Maciej Smoczyński, Andrzej Szahaj. Kraków: Universitas.

Giddens, Anthony. 2012. Nowoczesność i tożsamość. „Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności. Przeł. Alina Szulżycka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Grice, Herbert Paul. 1991. Studies in the way of words. London: Harvard University Press.

Jenkins, Henry. 2007. Kultura konwergencji. Zderzenie starych i nowych mediów. Przeł. Małgorzata Bernatowicz, Mirosław Filiciak. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne Sp. z o.o..

Kopacki, Andrzej. 2014. „Szczegół nie kłamie z Hertą Müller rozmawia Andrzej Kopacki”. Literatura na Świecie 1–2, 157–163.

Królikowska, Jadwiga (red.). 2012. (Złudne) obietnice wielokulturowości. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Libura, Agnieszka. 2000. „Analiza semantyczna wyrazów nazywających NIENAWIŚĆ i inne uczucia negatywne”. W: Uczucia w języku i tekście, (red.) Iwona Nowakowska-Kempna, Anna Dąbrowska i Janusz Anusiewicz, (Język a kultura, t. XVIII), 135–151. Wrocław: Wydawnictwa Uniwersytetu Wrocławskiego.

Lichański, Jakub Z. (red). 1995. O retoryce. Wybrane zagadnienia z teorii literatury. Warszawa: Zakład Poligraficzny J. Dymczak, S. Prasek.

Lichański, Jakub Z. (red). 2003. Uwieść słowem czyli retoryka stosowana. Warszawa: Wydawnictwo DIG.

Man de, Paul. 2004. Alegorie czytania. Język figuralny u Rousseau, Nitzschego, Rilkego i Prousta. Przeł. Artur Przybysławski. Kraków: Universitas.

Manovich, Lev. 2006. Język nowych mediów. Przeł. Piotr Cypryański. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne Sp. z o.o.

Marven, Lyn. 2013. „Life and Literature: Autobiography, Referentiality, and Intertextuality in Herta Müller’s Work”. W: Herta Müller. (red.) Brigid Haines i Lyn Marven, 204–223. Oxford: Oxford University Press.

Masłoń, Krzysztof. 2009. „Dwa oblicza nagrody”. Rzeczpospolita 237, A32.

Michałowski, Piotr. 2008. Głosy, formy, światy. Warianty poezji nowoczesnej. Kraków: Universitas.

Michałowski, Piotr. 2004. „Poezja jako sztuka niegrzeczności”. Napis. Pismo poświęcone literaturze okolicznościowej i użytkowej 10: 235–247.

Mokrzan, Michał. 2010. Tropy, figury, perswazje. Retoryka a poznanie w antropologii. Wrocław: Quaestio.

Müller, Julia. 2014. Sprachtakt. Herta Müllers literarischer Darstellungsstil. Köln-Weimar-Wien: Böhlau Verlag.

Otwinowska, Barbara (red.). 1984. Retoryka a literatura. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk Łódź: Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Pietrzak, Małgorzata. 2016. Retoryka artystyczna wobec wyzwań kulturowych, edukacyjnych i pedagogicznych XXI w.. Literatura – sztuka – praktyka. Warszawa: BEL Studio Sp z o.o.

Pietrzyk-Reeves, Dorota i Małgorzata Kułakowska. 2010. Studia nad wielokulturowością. Kraków: Księgarnia Akademicka.

Pikor-Niedziałek, Marta. 2007. Linguistic politeness versus impoliteness. The study of press interviews. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Płuciennik, Jarosław. 2000. Retoryka wzniosłości w dziele literackim. Kraków: Universitas.

Rejmer, Małgorzata. 2013. Bukareszt. Kurz i krew. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Reszka, Agnieszka. 2017. Recepcja prozy Herty Müller w Polsce. Kraków: Universitas.

Rossi, Christina. 2016. „Vom Trauma zum Tabu. Schweigen und Subversion in den Collagen Herta Müllers”. W: Herta Müller und das Glitzern im Satz. Eine Annäherung an Gegenwartsliteratur. (red.) Jens Christian Deeg, i Martina Wernli, 237–260. Würzburg: Königshausen & Neumann.

Różycka, Magdalena i Anna Teler. 2017. „Etyka w zarządzaniu organizacją medialną – nierealne ideały czy cele? Wpływ przywódcy na organizację medialną. Ted Turner i Rupert Murdoch – wybrane aspekty działań zarządczych z perspektywy etyki zarządczej”. Zarządzanie Mediami 5.4: 179–206. DOI 10.4467/23540214ZM.17.012.8548 .

Rusinek, Michał. 2003. Między retoryką a retorycznością. Kraków: Universitas.

Rybicka, Elżbieta. 2012. „Geopoetyka (o mieście, przestrzeni i miejscu we współczesnych teoriach i praktykach kulturowych)”. W: Kulturowa teoria literatury. Główne pojęcia i problemy, t. I, (red.) Michał Paweł Markowski, Ryszard Nycz, 471–490. Kraków: Universitas.

Savidan, Patrick. Wielokulturowość. Przeł. Ewa Kozłowska. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Szurek, Agnieszka. 2019. „Od retoryki miejsca do retoryki lokalności. Wprowadzenie”. Res Rhetorica 6.4: 2–7.

Świątek, Jerzy. 1998. W świecie powszechnej metafory. Kraków: Wydawnictwo Oddziału Polskiej Akademii Nauk.

Święcicka, Małgorzata i Monika Pelplińska-Narloch (red.). 2015. Bydgoskie Studia nad Pragmatyką Językową – (Nie)grzeczność, interakcja, komunikacja. Bydgoszcz: Wydawnictwo UKW.

Willaume, Małgorzata. 2004. Rumunia. Warszawa: Wydawnictwo Trio.

Witkowski, Michał. 2003. „Sercątko i inne podroby”. Gazeta Wyborcza (Gazeta Książki) 244: 3.

Witkowski, Michał. 2014. Zbrodniarz i dziewczyna. Warszawa: Świat Książki.

Wodak, Ruth. 2008. „Dyskurs populistyczny: retoryka wykluczenia a gatunki języka pisanego”. W: Krytyczna analiza dyskursu. Interdyscyplinarne podejście do komunikacji społecznej. (red.) Anna Duszak, Norman Fairclough, 185–213. Kraków: Universitas.

Downloads

Opublikowane

2020-10-06

Jak cytować

Reszka, Agnieszka. 2020. „Kulturowy Aspekt Retoryki niegrzeczności Na przykładzie utworów Herty Müller ”. "Res Rhetorica" 7 (3). https://doi.org/10.29107/rr2020.3.8.