W trosce o nieprzedstawienie – wizerunek Józefa Stalina na łamach czasopism społeczno-kulturalnych okresu stalinizmu w Polsce

Paweł Sarna

Abstrakt


W okresie Polski Ludowej (oraz Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej) sposób komentowania aktualnych zdarzeń przez czasopisma społeczno-kulturalne był sprawdzianem politycznej poprawności, do której były one zmuszane przez ówczesne władze. Świadectwem tego są numery specjalne związane z kultem Józefa Stalina wydane przez wiele czasopism, między innymi „Odrodzenie” (1944–1950), „Kuźnicę” (1945–1950) czy „Odrę” (1945–1950). Z powodu ingerencji cenzorskich teksty ukazujące się w druku nierzadko, jak w przypadku katowickiej „Odry” były diametralnie różne w stosunku do wersji pierwotnych. W artykule przedstawiono strategię redaktorów próbujących ominąć cenzurę, przede wszystkim na przykładzie tego czasopisma. Z perspektywy retorycznej można zaobserwować między innymi rozpaczliwe próby utrzymania wiarygodności redakcji, poprzez działania w obszarze inwencji, między innymi wybór elementów sygnalizujących czytelnikowi nieprzezroczystość i obcość dyskursu władzy.


Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Balcerzan, Edward. 1984. Poezja polska w latach 1939–1965. Strategie liryczne. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Drewnowski, Tadeusz. 2004. Literatura polska 1944–1989. Próba scalenia. Obiegi – wzorce – style. Kraków: Universitas.

Fic, Maciej. 2007. Wilhelm Szewczyk (1916-1991). Śląski polityk i działacz społeczny. Katowice.

Gill, Ann M., Whedbee Karen. 2001. Retoryka. W: Dyskurs jako struktura i proces, red. T. van Dijk. Tłum. G. Grochowski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Głowiński, Michał. 1991. „Poezja i rytuał: wiersze na sześćdziesiąte urodziny Bolesława Bieruta”. Teksty Drugie 6 (12): 6.

Głowiński, Michał. 2000. Dzień Ulissesa i inne szkice na tematy niemitologiczne. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Goban-Klas, Tomasz. 2004. Niepokorna orkiestra medialna. Dyrygenci i wykonawcy polityki informacyjnej w Polsce po 1944 roku. Warszawa: Oficyna Wydawnicza ASPRA–JR.

Gosk, Hanna. 2008. Początek. Powojenna rzeczywistość w polskiej prozie lat czterdziestych XX wieku. W: (Nie)ciekawa epoka? Literatura i PRL, red. H. Gosk. Warszawa: Elipsa.

Heller, Michał, Niekricz, Aleksander. 2016. Utopia u władzy. Historia Związku Sowieckiego. Od narodzin do wielkości 1917–1939. T. 2. Tłum. A. Mietkowski. Warszawa: Wydawnictwo Zysk i S–ka.

Kampka, Agnieszka. 2011. „Retoryka wizualna. Perspektywy i pytania”. Forum Artis Rhetoricae: 1: 10–14.

Kłak, Tadeusz. 1994. Wejście Różewicza. Sytuacja poety w latach 1945–1950. W: Świat integralny. Pół wieku twórczości Tadeusza Różewicza. Materiały konferencji literackiej 14 listopada 1994, red. M. Kisiel. Katowice: Górnośląskie Towarzystwo Literackie.

Kossakowska-Jarosz, Krystyna. 2012. Historia rodzimego piśmiennictwa na Górnym Śląsku w perspektywie kulturowej. W: Nowy regionalizm w badaniach literackich. Badawczy rekonesans i zarys perspektyw, red. M. Mikołajczak, E. Rybicka. Kraków: Universitas.

Kozak, Piotr. 2010. „Od utopii do post-utopii: Stalin i jego najlepsi uczniowie”. Panoptikum 9 (16): 148.

Krasucki, Eryk. 2009. Międzynarodowy komunista. Jerzy Borejsza biografia polityczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Kruszyński, Marcin. 2017. „Wokół dyskusji o przedwojennej inteligencji, uniwersytetach i wreszcie robotnikach na uniwersytetach (1945–1956). Uwag kilka”. Res Historica 43: 212.

Łukasiewicz, Jacek. 1991. „Wiersz wewnątrz gazety”. Teksty Drugie 4 (10): 20.

Łukasiewicz, Jacek. 2006. Jeden dzień w socrealizmie i inne szkice. Katowice: Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego i Języków Obcych.

Markiewicz, Henryk. 1955. Krytyka literacka w walce o realizm socjalistyczny 1944–1954. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Mielczarek, Tomasz. 1999. „Czerwony sztandar na jońskiej kolumnie. Z dziejów Nowej Kultury (1950–1963)”. Rocznik Historii Prasy Polskiej, 2,1: 97.

Myśliński, Jerzy. 2011. Lata 1944–1948. W: Czasopisma społeczno-kulturalne w okresie PRL, red. U. Jakubowska. Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN.

Nałęcz, Daria. 2011. Lata 1949–1956. W: Czasopisma społeczno-kulturalne w okresie PRL, red. U. Jakubowska. Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN.

Płaneta, Paweł. 2011 „Dwie dekady wolności. Obraz Polski na łamach amerykańskich dzienników w latach 1989–2009”. Zeszyty Prasoznawcze, nr 3–4: 207–208.

Sarna, Paweł. 2018. Miejsca wspólne, miejsca osobne, imiona sporu. Szkice z pogranicza literatury i publicystyki na Górnym Śląsku. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Spólna, Anna. 2007. Nowe „Treny”? Polska poezja żałobna po II wojnie światowej a tradycja literacka. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Szulc, Wita. 2008. Kultura dla mas Polski Ludowej. Wizje ideologów, twórców i publicystów z lat 1944–1956. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Atut.

Tomasik, Wojciech. 2004. Stalina wizerunek. W: Słownik realizmu socjalistycznego, red. Z. Łapiński, W. Tomasik. Kraków: Universitas.

Wilkoń, Teresa. 2001. Między konwencją a Arkadią. Szkice o poezji polskiej xx wieku. Katowice: Wydawnictwo GNOME.

Wojtak, Maria. 2004. Gatunki prasowe. Lublin: Wydawnictwo UMCS .

Woźniczka, Zygmunt. 2007. „Katowice–Stalinogród–Katowice (1953–1956)”. Dzieje Najnowsze 3: 89–90.




DOI: https://doi.org/10.29107/rr2019.2.3

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


##submission.license.cc.by4.footer##