Retoryka rzeczy

2021-03-28

Redaktorka prowadząca: Anna M. Kiełbiewska (ania.miloszewska@gmail.com)

Od kilkunastu lat w badaniach humanistycznych i społecznych obserwujemy rosnące zainteresowanie znaczeniem i wymową przedmiotów, a  reistyczny ogląd świata okazuje się atrakcyjny badawczo.

Rzeczy są wszak nieodłącznym elementem naszej rzeczywistości, będąc narzędziami w pracy, ozdobami ciał i przestrzeni, emblematami i symbolami rozmaitych hierarchii. Przedmioty pomagają nam organizować przestrzenie i oswajać je, nadawać im sens i funkcjonalność. Mają też moc dawania świadectwa przestrzeniom już nieistniejącym.

Przedmioty są ośrodkiem ludzkiej aktywności, a nasze podejście do rzeczy bywa wyznacznikiem całego cyklu życia i dojrzewania. Za ich pomocą wyrażamy swoją tożsamość i styl życia. Rzeczy konstytuują nasz system wartości i potwierdzają status społeczny: domu, samochodu, biżuterii, elektroniki. Retoryka rzeczy to także pytania o retorykę konsumpcji.

Zarządzanie rzeczami staje się jedną z naszych głównych aktywności, a efektywność w tym zakresie jest modnym tematem medialnym (zob. bijące rekordy popularności książki Marie Kondo, Margarety Magnusson lub telewizyjne programy o sprzątaniu, porządkowaniu i selekcjonowaniu rzeczy). „Reikracja” ta ma wymiar indywidualny i społeczny. Zakładamy bowiem także jako społeczeństwo kolekcje, muzea, skanseny. Ustanawiamy materialne wyznaczniki sukcesu, hierarchii i wartości. Tworzymy narracje mówienia o rzeczach: wartościujące, polaryzujące, nakłaniające.

Zarówno rozwój technologiczny (w tym rozwój sztucznej inteligencji), jak i wzrost świadomości ekologicznej przyczyniają się do spojrzenia na przedmioty z punktu widzenia humanistyki nie-antropocentrycznej .

Retoryka rzeczy mieści się w nurcie retoryki kultury (szczególnym zainteresowaniem cieszą się tu analizy dotyczące neokolonializmu, dekolonializmu, retoryki rdzennych mieszkańców), wpisuje się w dyskusje o posthumanizmie. Retoryka rzeczy pozwala badać i odkrywać nieznane lub niedostrzegane dotąd relacje między materiałami, ciałami, przedmiotami i językiem, które służą perswazji. Opisuje nowe lub pomijane formy tworzenia i posługiwania się symbolami. Takie podejścia jak etnografia komunikacji, krytyka ideologiczna, neomaterializm wykorzystywane są do analizy nowych zjawisk, zachodzących wraz z rozwojem technologicznym oraz pojawianiem się nowych form komunikacji i nowych głosów w przestrzeni publicznej (retoryka mniejszości, retoryka wielokulturowa).

Wielowątkowość rozważań na temat retoryki rzeczy skłania do pytania o granice retoryczności. Czy retoryką może stać się wszystko? Czy przedmioty (i szerzej – materialność w ogóle) rzeczywiście mają własną, retoryczną wymowę?

Zapraszamy do udziału w debacie na temat retoryki rzeczy i zachęcamy do nadsyłania propozycji artykułów opisujących takie zagadnienia, jak:

  • Definicje perswazyjne i retoryczne przedmiotów
  • Opozycja artefaktu i ekofaktu
  • Fant, egzemplarz, desygnat, rekwizyt, gadżet, fetysz – mapa semantyki przedmiotów
  • Retoryczne wymiary własności, posiadania, zawłaszczania, użytkowania i współdzielenia
  • Urzeczowienie versus animizacja
  • Retoryka towaru i utowarowienia
  • Retoryka zarządzania rzeczami (less waste, recykling, minimalizm, ekonomia wypożyczania i współdzielenia)
  • Wytwory kultury materialnej jako znaczniki stratyfikacji zawodowej, autorytetu, prestiżu
  • Rzeczy jako nośniki ekspresji tożsamości i kodów etnicznych
  • Przedmiot jako wyraz polaryzacji: swojskość – obcość, użytkowość – ozdobność, bezcenność – bezwartościowość
  • Kolekcja, eksponat, skansen – retoryka etnografii
  • Rzeczy jako symbole i emblematy (np.: maska – pandemii, wieszak – aborcji, błyskawica – czarnego marszu)
  • Retoryka kopii i oryginału
  • Retoryka materializmu i minimalizmu, ekonomia niedoboru versus inflacja rzeczy
  • Cyfrowe odpowiedniki rzeczy jako rekwizyty oswajania wirtualnej „przestrzeni” (awatar, ebook, koszyk)
  • Retoryczna różnorodność przestrzeni dedykowanych przedmiotom: sklepy, muzea, galerie, targowiska, aukcje, second handy, lombardy, jarmarki
  • Między sacrum i profanum: amulet, talizman, totem

Daty

  • termin nadesłania abstraktu:31 lipca 2021 roku
  • termin nadesłania pełnego tekstu: 15 października 2021
  • planowany termin publikacji: marzec 2022 roku